Sztuka analityczna

W książce zebrano teoretyczne prace jednego z najbardziej tajemniczych artystów rosyjskiego awangardyzmu Pawła Nikołajewicza Filonowa (1883-1941), jego listy, wspomnienia o nim i prace poświęcone analizie twórczości malarza.
Artysta sformułował zasady swojej metody analitycznej: obraz rozwija się jak żywy organizm – od szczegółu do ogółu, jakby wzrastał dzięki podziałowi komórek, z których każda ma swoją złożoną organizację. Filonow zajął unikalną pozycję w rosyjskim awangardzie. Stał się prorokiem, mesjaszem, ascezą, nauczycielem, wyrzutkiem i męczennikiem w jednej osobie. Mistrz stworzył swój, zupełnie wyjątkowy wariant awangardyzmu, który znajdował się znacznie dalej od wszystkich pozostałych jego wariantów, niż one od siebie.
Jego prace to zdumiewające połączenie zwierzęcego i roślinnego, organicznego i nieorganicznego, ludzkiego i nieludzkiego, martwego i żywego. Dla niego wszystkie te kategorie nie istnieją, Wszechświat – jest jednością, a procesy, które w nim zachodzą, w równym stopniu łączą w sobie wszystkie te opozycje, ponieważ w nim ich nie ma. Nie przedstawia powierzchni zjawisk, lecz ich istotę, ich prawa, strukturę i procesy. Dla Filonowa takie podejście było naukowe: przedstawiał procesy, które zachodzą, powiedzmy, pod skórą człowieka – przepływ krwi, pulsację żył, pracę mózgu.
Skala Filonowa – to cały Wszechświat, od atomu do nieskończoności, od przeszłości do przyszłości. Jego prace sugerują, że poza ich granicami trwa nieskończoność, a one są jedynie jej częścią. Sam Filonow, jak panteistyczny Bóg, obejmuje cały ten Wszechświat swoim spojrzeniem i jednocześnie jest obecny w każdej najmniejszej jego cząstce. Historia ludzkości dla Filonowa – to jedynie mała część historii świata. Historii kosmosu, planet, życia na nich, procesów geochemicznych i innych. I znów, mistrz jest jednocześnie wszędzie – w przeszłości, przyszłości i, naturalnie, w teraźniejszości.
Dla historyków sztuki, studentów i doktorantów specjalności humanistycznych, a także dla kręgu zainteresowanych czytelników.