Wydarzenia pierwszej ćwierci XVIII wieku stały się tym przełomowym okresem w historii Rosyjskiego Państwa i całej Europy, który na wiele pokoleń do przodu zmienił losy krajów i narodów kontynentu. Wojna Północna w latach 1700–1721, lub, jak nazywają ją w zagranicznej literaturze historycznej, Wielka Wojna Północna, zasadniczo wpłynęła na układ sił politycznych. W długiej historycznej epopei oporu Rosji wszystkim agresorom, którzy okresowo starali się podporządkować ją swojej woli, katastrofalna klęska szwedzkich najeźdźców na zawsze zajęła zasłużone jedno z najbardziej wybitnych miejsc. To był czas, kiedy nasz kraj ogromnymi wysiłkami całego narodu zajął miejsce wśród najpotężniejszych mocarstw świata. „Była to burzliwa pora, Kiedy Rosja młoda, W zmaganiach siły napięta, Dojrzała z geniuszem Piotra” (A. S. Puszkin). Książka E. W. Tarlego o Wojnie Północnej stała się jego ostatnią poważną pracą, osiągając profesjonalny poziom, do którego żaden współczesny historyk nie zdołał sięgnąć. Z pióra uczonego wyszedł ogólny traktat o wspaniałym zwycięstwie rosyjskiego oręża pod Połtawą i wydarzeniach, które mu poprzedzały. Tarlemu udało się dokładnie omówić zarówno działania wojenne rosyjskich wojsk na różnych frontach wojny, jak i wysiłki rosyjskiej dyplomacji tego okresu. W książce przedstawiono również wydarzenia przed rozpoczęciem inwazji i ostatnie etapy wojny aż do pokoju w Nysztadzie. Wydarzenia w Rosji były przedstawione w ścisłej więzi z tym, co działo się w Szwecji, Polsce i innych krajach, jak tajnie i jawnie prowadziły wojny armie, wodzowie i dyplomaci różnych zainteresowanych krajów, jak zmieniały się taktyki i strategie stron konfliktu, jak przebiegały rozmowy pokojowe. Jakimi wreszcie wysiłkami Piotr Wielki stworzył nie tylko nową armię i flotę, które przewyższyły najlepszą w Europie armię — szwedzką, ale także samą Rosyjską Imperię.
