Ser i robaki. Obraz świata młynarza żyjącego w XVI wieku

W 1583 roku rozpoczął się długotrwały proces inkwizycyjny, który trwał przez kilka lat. Na ławie oskarżonych znalazł się Domenico Scandella, znany jako Menocchio – włoski młynarz, oskarżony o śmiałe wypowiedzi na temat Boga i wiary, które nie mieściły się w ówczesnym światopoglądzie. Niezaprzeczalnie, Menocchio był wybitną postacią i postrzegany przez większość współczesnych jako myśliciel. Szerokość jego horyzontów, specyficzna interpretacja tekstów religijnych i humanistycznych oraz odwaga jego pomysłów nadal zdumiewają dzisiaj. Rzym, uważnie obserwujący rozwijający się proces przeciwko filozofowi-samoukowi, tłumił wszelkie humane zapędy inkwizycyjnego trybunału względem oskarżonego. Nie mogąc w pełni wycofać się ze swoich poglądów, stanął przed sądem kościelnym po raz drugi – i już ostatni. Jesienią 1599 roku Domenico Scandella został skazany przez sąd inkwizycji na spalenie.
Jak to się stało, że zwykły młynarz z małej wioski w Friuli przyciągnął tak poważną uwagę bojowników z herezjami? W jaki sposób własne zrozumienie podstawowych pytań o wszechświat doprowadziło tę osobę do zguby? I kim jest Domenico Scandella – heretykiem czy prawdziwym geniuszem swego czasu?

Na podstawie materiałów sądu inkwizycyjnego wybitny włoski historyk Carlo Ginzburg pełno i barwnie rekonstruuje duchowy świat Menocchia, odtwarzając obraz epoki i nadając głos milczącej większości – prostemu ludowi. «Ser i robaki» wyraźnie pokazuje, jak materiały archiwów inkwizycyjnych pomagają badaczom uchwycić ciche głosy ludzi, którzy praktycznie nie są wspominani w dokumentach historycznych, i rzucają światło na aktualne problemy współczesności – od wyzwania, jakie prosty lud rzuca w stronę władzy, po splatanie kultury ustnej i pisanej.