«Dziennik» światowo znanego prozaika i dramatopisarza Witolda Gombrowicza (1904–1969) — wybitne dzieło polskiej literatury XX wieku. Gombrowicz — zarówno autor, jak i bohater «Dziennika»: toczy walkę ze swoimi osobistymi problemami, traktując je jak problemy światowe; jest — filozofującym Ego, określającym swoje miejsce wśród innych «j»; jest — zanurzone w świecie rzeczy fizyczne istnienie, cierpiące ból, pochłonięte namiętnościami.
Jak zachować w sobie twórcę, podobieństwo Boże, unikając niewoli form stworzonych przez społeczeństwo? Jak pozostać sobą w sytuacji przymusu służenia «zasadom» (wiarom, królom, ojczyznom, życiowym prawdom)?
«Dziennik» W. Gombrowicza — książka na biurku europejskiego inteligenta. Oto i w Rosji, w czasach największych zmian, nawet niewielkie fragmenty z niego były poszukiwane przez czasopisma literackie, traktowane jako pewien ferment przyspieszający myśli.
«Ośmieliłem się, ponieważ nie miałem absolutnie nic do stracenia — ani zaszczytów, ani zarobków, ani przyjaciół. Musiałem znaleźć siebie i oprzeć się na sobie, ponieważ nie mogłem oprzeć się na nikim innym. Moja forma — to moja samotność».
dziennik, Polska, XX wiek, inteligencja