Kiedy sumienie każe. Kulturalne źródła Reformy Sądowej z 1864 roku w Rosji

Reforma sądowa z 1864 roku była próbą radykalnych przekształceń rosyjskiego społeczeństwa, przy czym nie tylko w sferze prawnej, ale także w sferze moralnej. Począwszy od lat 30. i 40. XIX wieku w publicznym dyskursie człowiek, państwo i jego prawa zaczęły być łączone skomplikowaną siecią różnych pojęć i uczuć, a „obowiązek sumienia” i „uczucie prawdy” stały się postrzegane jako dostępne wszystkim stanom środki etycznej rewizji życia rosyjskiego. W centrum badań Tatiany Borisowej znajduje się pojęcie sumienia, które często wchodziło w sprzeczne relacje z pojęciem legalności. Dlaczego legalność i postępowanie sądowe w Imperium Rosyjskim zaczęły być postrzegane przez znaczną część wykształconej klasy jako niemoralne i amoralne? Jak sumienie uzyskało większą siłę przekształcającą, której działanie okazało się nieprzewidywalne dla samych reformatorów? I dlaczego powstała w wyniku zmian praktyka sądowa stała się jawnym zjawiskiem kultury rosyjskiej, ale jednocześnie spowolniła formowanie się prawnej samoświadomości i społeczeństwa obywatelskiego? Tatiana Borisowa - historyk, doktor nauk prawnych, adiunkt w Niezależnym Uniwersytecie Ekonomicznym w Petersburgu.