Historia Rosji XIX wieku. 1837 — 1855 rok. Tom 4

Czwarty tom poświęcony jest środkowej i zakończeniu panowania cesarza Mikołaja I. Krok po kroku Mikołaj Pawłowicz rezygnuje z realizacji projektów reform, które zostawił mu Aleksander I na przejście od absolutyzmu do konstytucyjnego rządu reprezentacyjnego. Pomimo papierowej aktywności licznych tajnych komitetów, niewolnictwo chłopów nie zostało ani zniesione, ani nawet w istotny sposób ograniczone. Edukacja gimnazjalna i uniwersytecka staje się przywilejem wyższych warstw, a i dla nich jest surowo ograniczana przez coraz bardziej zaostrzającą się cenzurę i zaniechanie międzynarodowych kontaktów kulturalnych. Biurokracja, pozbawiona kontroli ze strony społeczeństwa, tonie w korupcji i nie jest w stanie poprowadzić Rosji drogą szybkiego rozwoju gospodarczego, rewolucji przemysłowej, za którą imperium Mikołaja zupełnie nie nadąża. Ale car, pozostając przekonanym o wojskowej potędze "swojego kraju", podejmuje nowe przygody polityki zagranicznej, hojnie wydając na nie krew rosyjskich żołnierzy i pieniądze narodu. To długie panowanie kończy się nikomu niepotrzebną wojną krymską i haniebną w niej klęską.