Uwagi do Historii Państwa Rosyjskiego

Pierwsze osiem tomów unikalnej «Historii» Mikołaja Michajłowicza Karamzina (1766–1826) zostało opublikowanych w 1818 roku w liczbie trzech tysięcy egzemplarzy. Jak na te czasy, był to ryzykowny, gigantyczny nakład. Cena wszystkich książek serii również była ogromna — 50 rubli; dwa razy więcej niż miesięczna pensja urzędnika. Jednak mniej niż miesiąc później wszystkie książki zostały wyprzedane! Historia Karamzina była czytana dosłownie przez całą oświeconą publikę tamtych czasów, gdyż nikt wcześniej nie pisał o historii ojczystej w ten sposób. Chodziło nie tylko o wspaniałą znajomość starożytnych rękopisów, które Karamzin studiował przez wiele lat w archiwach Synodu, Ermitażu, Akademii Nauk, Biblioteki Publicznej, Uniwersytetu Moskiewskiego oraz w murach Ławry Troicko-Siergijewskiej, ani nie tylko o obiektywne przedstawienie wydarzeń, które konserwatyści uważali za «Historię» jako niebezpieczny utwór, a liberałowie — za kazanie monarchizmu. Na publiczności przede wszystkim robił wrażenie sam styl pisania Karamzina. W końcu, zanim zasiadł do tego gigantycznego dzieła, autor wykonał ogromną pracę nad modernizacją literackiego języka swojego czasu. Uczynił go żywym, rozmownym. Nieprzypadkowo napisane przez niego pod koniec XVIII wieku «Listy rosyjskiego podróżnika» od razu przyniosły mu sławę utalentowanego literata. Jednak później Karamzin przerwał pisanie beletrystyki i, według własnych słów, «przyjął się historykiem». Był pewien, że systematyczne i pełne przedstawienie historii ojczystej ze wszystkimi jej jasnymi i ciemnymi stronami jest nieporównywalnie ważniejsze dla kształtowania obywatelskiej świadomości niż jakiekolwiek literackie wytwory. Nic dziwnego, że i dziś «Historia» Karamzina stanowi solidny fundament, na którym opierają się wszystkie współczesne utwory pisane o historii naszego kraju. Za życia Karamzin zdążył doprowadzić swoją pracę do opisu końca czasu niepokojów. Później wszystkie dwanaście tomów jego «Historii» były wielokrotnie przepisane.

Tworząc swoją «Historię Państwa Rosyjskiego», Karamzin robił wiele uwag i wypisów, które mają wielkie znaczenie naukowe. Jednak znacznie zwiększały one objętość wielotomowego wydania, dlatego te liczne szczegóły i detale autor postanowił umieścić w osobnym tomie uwag, który trzymacie w rękach. Zapoznanie się z tą książką rozszerzy wasze postrzeganie «Historii Państwa Rosyjskiego».