Jakow Blumkin: Błąd rezydenta

Krótkie życie Jakowa Blumkina (1900–1929) do dziś pozostaje serią zagadek, tajemnic, „białych plam”, chociaż przyjaźnił się, wrogo traktował, biesiadował z wieloma literatami, wśród nich Esenin, Majakowski, Mandelstam, Georgij Iwanow… Niektórzy zostawili o nim wspomnienia, przypominające pamflety, inni włączyli go do swoich dzieł: .„Człowiek, wśród tłumu ludzi .Zastrzeliwszy cesarskiego posła, .Podszedł, by uścisnąć mi rękę, .Podziękować za moje wiersze” (N. Gumiljow). .I to – morderstwo w 1918 roku niemieckiego posła fon Mirbacha, które dało początek powstaniu lewicowych eserów przeciwko bolszewickiemu rządowi (jak się przyjmuje), – jedyny fakt z jego biografii, któremu nie można zaprzeczyć. Pozostałe niewiarygodne przygody i oblicza Blumkina – Czeka, organizator rewolucji w Persji, „dyktator” Mongolii, poszukiwacz skarbu barona Ungerna, doradca wojskowy w Chinach, radziecki wywiadowca-nielawny na Bliskim Wschodzie, ofiara zdrady ukochanej kobiety – są postrzegane jako mitologia, stworzona nie bez jego udziału. Kim więc naprawdę był – rewolucjonistą, awanturnikiem, wywiadowcą, prowokatorem, tajnym agentem wydalonym z ZSRR Trockiego?

Jewgienij Matonin, znany dokumentalista filmowy, autor książek „Josip Broz Tito”, „Nikola Tesla” („Życie wybitnych ludzi”), podjął chyba pierwszą próbę odtworzenia na podstawie zachowanych dokumentów, badań historycznych dotyczących rewolucji rosyjskiej, wspomnień realnej biografii tego kolorowego „bohatera” swojego czasu, który urzeczywistniał wszystkie sprzeczności epoki wielkich wstrząsów.