Widoczny człowiek, czyli kultura kina

„Widoczny człowiek” (1924) węgierskiego literata i poety Béla Balázsa (1884–1949) — jedna z pierwszych książek na temat teorii kina. Uważając, że „kino czyni człowieka i jego świat widocznym”, Balázs — pod wpływem idei Henri Bergsona, Georga Simmel'a i Wilhelma Diltheya, u których uczył się w Paryżu i Berlinie — zwraca się ku fizjonomii i mimice, stając się pionierem w badaniu twarzy i bliskiego planu. Wchodzi w polemikę z Kuleszowem i Ejzenstejnem, aby ujawnić estetyczne zasady sztuki filmowej, opisuje i analizuje jej formy ekspresji, ujawnia zasady, które uczyniły kino tak popularnym. Balázs rozważa różne typy filmów, odkrywa tajniki tricków optycznych, ocenia nowe kierunki — film kolorowy — ujawnia znaczenie dźwięku i muzyki dla filmów, ironizuje nad „happy endem”. Idee Balázsa nie należą wyłącznie do przeszłości, naukowcy, historycy i semiotycy kina ciągle się do nich odnoszą. Wpływ „Widocznego człowieka” na myśl teoretyczną sięga od pojęcia „aura” Waltera Benjamina do kinosemiotyki Christiana Metza i feministycznych teorii spojrzenia.