Czas żyć i czas umierać. Czarny obelisk. Życie na kredyt, czyli w niebie nie ma ulubieńców

«Czas żyć i czas umierać», «Czarny obelisk» i «Życie na kredyt, czyli w niebie nie ma ulubieńców» — powieści Ericha Marii Remarque'a, które na stałe weszły do złotego funduszu literatury światowej i uważane są za nieprzemijającą klasykę. Zbiór tych dzieł pozwala śledzić, jak pisarz interpretuje przełomowe momenty europejskiej historii i odkrywa wewnętrzny świat człowieka na tle wielkich wstrząsów społecznych.

Powieść «Czas żyć i czas umierać» (1954) zanurza czytelnika w tragiczną rzeczywistość połowy XX wieku. W centrum narracji — los niemieckiego żołnierza Ernsta Grebera. Otrzymując trzytygodniowy urlop z frontu wschodniego, wraca do rodzinnego miasta i jakby przeżywa całe życie w te zaledwie dni. Na tle rozpadającego się świata szczególnie wyraźnie brzmią refleksje o kruchości ludzkiego szczęścia, o moralnym wyborze i o tym, co pozostaje z człowieka, gdy zwyczajowy porządek zostaje zniszczony przez wojnę.

«Czarny obelisk» (1956) — w dużej mierze autobiograficzna powieść, odkrywająca losy «straconego pokolenia». Akcja rozgrywa się w Niemczech 1923 roku — w epoce hiperinflacji, narastającego napięcia społecznego i niepokojącego przeczucia przyszłych katastrof. Główny bohater, 25-letni Ludwig Bodmer, łączy pracę sprzedawcy nagrobków z grą na organach w szpitalu dla psychicznie chorych. Przez ten kontrast Remarque pokazuje, jak w atmosferze chaosu i beznadziei człowiek stara się zachować resztki człowieczeństwa i znaleźć swoje miejsce w szybko zmieniającym się świecie. Mieszanka wątków społeczno-psychologicznych i prozy historycznej w powieści oddaje dokładne świadectwo epoki i subtelne badanie wewnętrznego świata człowieka.

«Życie na kredyt» (1959) — historia o miłości, która istnieje wbrew czasowi i okolicznościom. Kierowca wyścigowy Claref i Lilian, nieuleczalnie chora na gruźlicę, przeżywają każdą chwilę jak ostatnią. Ich relacje pozbawione są iluzji o przyszłości, ale wypełnione prawdziwą wartością teraźniejszości. Remarque mistrzowsko oddaje napięcie między dążeniem do wolności a nieuchronnością utraty, między pragnieniem życia a świadomością jego skończoności.

Trzy powieści, zebrane w jednym wydaniu, dają obszerne wyobrażenie o twórczej metodzie Remarque'a: łączą się tutaj psychologiczna głębia, historyczna wiarygodność i filozoficzne rozważania nad ludzkim istnieniem.