Bracia Karamazow

Fiodor Michajłowicz Dostojewski (1821–1881) urodził się w Moskwie w dużej rodzinie lekarza. W domu dzieci uczyły się miłości do literatury: organizowano wieczorne czytania, opowiadano bajki, uczono łaciny, francuskiego i rosyjskiej literatury. Po śmierci matki ojciec przeznaczył starszych chłopców do Szkoły Inżynieryjnej. Fiodor ukończył ją w 1843 roku, jednak zainteresowania inżynieryjne nigdy nie wykazał – wybrał drogę pisarza. Jego debiutan powieść „Biedni ludzie” (1845) uczyniła autora „nowym Gogolem”. Z czasem Dostojewski zyskał szerokie uznanie w kręgach literackich i nawiązał kontakty z wieloma działaczami kultury. Opinie o nim były takie, że był człowiekiem oczytanym, łagodnym i nieśmiałym, a jego proza uznawana była za oryginalną i pełną głębokiej psychologii. W 1849 roku pisarz został aresztowany jako członek koła pietraszewców i skazany na karę śmierci. Tylko kilka minut przed straceniem aresztantom ogłoszono, że kara została zamieniona na ciężkie roboty. Tak Dostojewski trafił do Omskiego ostrogu, gdzie w najcięższych warunkach spędził kolejne cztery lata. Tam, w ciężkich warunkach, spotkał Dmitrija Ilińskiego, który otrzymał straszny wyrok za ojcobójstwo, którego, jak się później okazało, nie popełnił. Tragiczna historia więźnia odcisnęła piętno na duszy pisarza i później stała się podstawą fabuły jego monumentalnej powieści „Bracia Karamazow”.

„Bracia Karamazow” (1880) stanowią nie tylko ostatnią część „wielkiej piątki” Dostojewskiego, do której zalicza się także „Zbrodnia i kara”, „Idiota”, „Demony” oraz „Młody człowiek”, ale również ostatnie dzieło Fiodora Michajłowicza: pisarz zmarł wkrótce po publikacji powieści. W centrum opowieści znajduje się rodzina Karamazow: ojciec i trzech synów. Każdy z braci ma swoją wizję świata, swoje moralne punkty odniesienia i swoją drogę, ale wszyscy oni przedstawiają różne aspekty tzw. „karamazowizmu”. Rodzinne spory i śledztwo w sprawie brutalnego morderstwa na kartach powieści przeplatają się z religijnymi refleksjami i filozoficznymi dylematami. Badacze i wielbiciele twórczości Fiodora Michajłowicza uważają „Braci Karamazow” za szczyt jego kunsztu pisarskiego. Wśród współczesnych Dostojewskiemu powieść wywołała duże poruszenie i otrzymała ambiwalentne oceny, a w naszych czasach „Braci Karamazow” regularnie wystawiano, wznawiano w tysiącach egzemplarzy i tłumaczono na języki obce. W tym wydaniu tekst dzieła został podany z ilustracjami utalentowanego sowieckiego i rosyjskiego artysty Ilji Sergiejewicza Głazunowa (1930–2017).