Za prawe sprawy

«Za prawe sprawy» (1943–1952, wyd. 1952) – pierwsza część «stalingradzkiej» dylogii Wasilija Grossmana, bardziej znanej czytelnikom z drugiej jej powieści, «Życie i los» (1950–1959, wyd. 1980), która przyniosła autorowi światową sławę. Wyrastająca z rzeczywistych doświadczeń frontowych Grossmana – wojennego korespondenta gazety «Czerwona gwiazda», który osobiście brał udział w walkach na linii obrony Stalingradu, – ta książka po wydaniu spotkała się z miażdżącą krytyką w kręgach partyjnych, która przerodziła się w prawdziwe prześladowanie pisarza i zdeterminoowała trudną drogę wydawniczą drugiej części dylogii. Dziś ta powieść, uchwycająca ból i straty pierwszych lat wojny, stoi w jednym rzędzie z najlepszymi wzorami rodzimej prozy, przepełnionej «okopową prawdą» o wielkiej bitwie, – takimi jak «Dni i noce» i «Żywi i martwi» K. Simonowa, «W okopach Stalingradu» W. Niekrassowa, «Gorący śnieg» J. Bondariewa. Grossman stworzył książkę, utrzymaną w epickiej tradycji Lwa Tołstoja: za życiowymi historiami dziesiątek ludzi – od prostego żołnierza i robotnika do akademika i wodza, – odczuwalne jest potężne tchnienie wielkiej Historii, która na zawsze zmieniła miliony ludzkich losów.