Im dalej w górę rzeki czasu od mędrca z Szakji, tym głośniej różnorodne głosy o historycznym Buddzie i prapoczątkowym nauczaniu. Nasz współczesny człowiek życie Buddy i jego naukę postrzega w określony, powszechnie akceptowany sposób. Wykopaliska archeologiczne, ikonografia, epigrafika i etnografia malują inny, ale nie mniej nietrywialny portret. Rzucają one światło na przedbuddyjską kulturę oraz rodzimą religię człowieka, którego według wedyjskich braminów nazwano Siddharthą Gautamą. O osobie historycznego Buddy opowiada środowisko, w którym żył: kult świętego gaju i ciał fizycznych, psychofizyczne techniki ascetów-śramanów oraz czczenie indyjskich bóstw, w których dostrzega się przyszłych buddów i bodhisattwów. Kult Buddy był równie mistyczny, jak i kultura tamtych czasów. Dla szerokiego kręgu czytelników, interesujących się Wschodem.
