Każdemu swoje

«Każdemu swoje» - ostatnia część artystyczno-dokumentalnej trylogii Heleny Sjanowej, poświęconej historii faszystowskiej III Rzeszy i losom jej przywódców. Można by pomyśleć, że z dokumentacyjną podstawą tej powieści nie było problemu - ogromny zbiór materiałów z Norymbergi jest dostępny dla badaczy. Najciekawsza ich część to protokoły przesłuchań i notatki amerykańskiego psychologa Gilberta, który pracował z oskarżonymi. «Ale - pisze autorka - te notatki mają niewiele wspólnego z oryginałem, który nie przeszedł cenzury i tłumaczenia». Helena Sjanowa pracuje z oryginałami. Dlatego atmosfera jej powieści tak drastycznie różni się od «Siedemnastu momentów wiosny». I dlatego opisana przez nią wersja zniknięcia «złota partii», które Hitler widział jako gwarancję odrodzenia Rzeszy, wydaje się dostatecznie wiarygodna. Jeden z głównych bohaterów powieści Robert Ley napisał notatkę, którą amerykański ataż przekazał jego wdowie dopiero w 1963 roku: «Jeśli przegraliśmy, to znaczy, że Bóg zmienił zdanie i odebrał nam szansę. Teraz daje ją naszym wrogom».